Lạm phát là gì, ảnh hưởng đến tiền tiết kiệm thế nào?
Cập nhật 4 phút đọc
Lạm phát là gì và làm tiền tiết kiệm mất giá ra sao? Ví dụ 100 triệu sau 10 năm, cách tính lãi thực khi gửi tiết kiệm, và những việc nên làm với tiền của mình.
Trong bài này
Lạm phát là gì, nói đơn giản?
Lạm phát là khi giá cả hàng hoá và dịch vụ nói chung tăng lên theo thời gian. Bát phở năm nay 50.000 VND, vài năm sau có thể là 60.000 hay 70.000 VND. Tờ 100.000 VND vẫn là 100.000 VND, nhưng mua được ít đồ hơn. Nói cách khác, lạm phát không lấy tiền khỏi ví bạn, nó làm mỗi đồng trong ví yếu đi.
Mức lạm phát chung được cơ quan thống kê công bố định kỳ qua chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Trong bài, các con số như 4%/năm chỉ là ví dụ để dễ tính, không phải dự báo.
100 triệu sau 10 năm còn mua được bao nhiêu?
Giả sử lạm phát đều 4%/năm. Sau 10 năm, giá cả chung tăng khoảng 48% (1,04 mũ 10 ≈ 1,48). Bát phở 50.000 VND thành khoảng 74.000 VND. Ngược lại, 100.000.000 VND bạn cất trong tủ chỉ còn sức mua tương đương khoảng 67.600.000 VND hôm nay.
Mất gần một phần ba sức mua mà không hề tiêu đồng nào. Đó là lý do để quá nhiều tiền mặt nằm im lâu năm, ngoài khoản cần cho dự phòng, là một cách mất tiền rất lặng lẽ.
- Lạm phát 3%/năm: 100 triệu sau 10 năm còn sức mua khoảng 74,4 triệu.
- Lạm phát 4%/năm: còn khoảng 67,6 triệu.
- Lạm phát 6%/năm: còn khoảng 55,8 triệu.
Gửi tiết kiệm có thắng được lạm phát không?
Câu trả lời nằm ở lãi suất thực, tức lãi bạn nhận trừ đi lạm phát. Ví dụ gửi 100.000.000 VND với lãi 5%/năm, sau một năm bạn có 105.000.000 VND. Nhưng nếu giá cả tăng 4%, số tiền đó chỉ mua được lượng hàng tương đương khoảng 101.000.000 VND năm trước. Lãi thực của bạn là gần 1%, không phải 5%.
Lãi suất tiền gửi khác nhau theo ngân hàng, kỳ hạn và thời điểm, và có giai đoạn lãi thực gần bằng 0 hoặc âm. Dù vậy, gửi tiết kiệm vẫn tốt hơn hẳn để tiền mặt ở nhà: ít nhất phần lớn sức mua được giữ lại, và tiền an toàn, rút được khi cần.
Lạm phát của riêng bạn có thể khác con số chung
CPI là mức trung bình của cả rổ hàng hoá. Chi tiêu của bạn có thể khác hẳn: nếu tiền phòng tăng 500.000 VND một năm, học phí của con tăng hay giá thực phẩm bạn hay mua tăng mạnh, thì lạm phát bạn cảm thấy cao hơn con số trên báo.
Cách biết chính xác là ghi lại chi tiêu và so từng danh mục qua các tháng. Ví dụ tiền đi chợ cho hai người năm ngoái 4.000.000 VND một tháng, năm nay 4.400.000 VND cho cùng thói quen ăn uống, tức tăng 10%. Biết được con số đó, bạn điều chỉnh ngân sách sớm thay vì ngạc nhiên vì cuối tháng cứ hụt.
Làm gì với tiền của mình khi có lạm phát?
Bài này không gợi ý sản phẩm đầu tư nào. Những nguyên tắc dưới đây áp dụng cho hầu hết mọi người:
- Vẫn giữ quỹ dự phòng ở nơi an toàn, rút được nhanh, dù lãi thấp. Quỹ này để chống rủi ro, không phải để sinh lời.
- Tiền chưa dùng trong vài năm tới thì đừng để nằm im không lãi; ít nhất hãy so sánh các kỳ hạn gửi.
- Đừng vội bỏ tiền vào thứ mình không hiểu chỉ vì sợ mất giá. Lời hứa lợi nhuận cao và nhanh thường đi kèm rủi ro lớn.
- Khi đặt mục tiêu dài hạn, cộng thêm phần trượt giá: chiếc xe 600 triệu hôm nay có thể đắt hơn sau 5 năm.
- Rà ngân sách mỗi năm một lần, và khi được tăng lương, hãy để dành ngay một phần phần tăng thêm.
Theo dõi lạm phát của riêng bạn với Fundi
Fundi là app quản lý chi tiêu theo tháng cho iPhone và iPad. Fundi không đầu tư hộ, không giữ tiền và không đưa lời khuyên đầu tư. Việc Fundi làm được là cho bạn số liệu thật: mỗi khoản chi được ghi theo danh mục, nên sau vài tháng bạn thấy rõ tiền chợ, tiền điện hay tiền đi lại đang tăng bao nhiêu.
- Ngân sách theo danh mục giúp bạn chỉnh mức khi giá tăng, thay vì để cả tháng bị lệch.
- Mục tiêu để dành cho biết cần góp bao nhiêu mỗi tháng; khi mục tiêu tăng giá, sửa số tiền là Fundi tính lại.
- Gói Diamond có tổng kết tháng, năm và báo cáo nâng cao để nhìn chi tiêu theo thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Lạm phát ảnh hưởng đến tiền tiết kiệm như thế nào?
Lạm phát làm mỗi đồng mua được ít hơn. Nếu lãi tiết kiệm thấp hơn lạm phát, số tiền của bạn tăng nhưng sức mua thật sự giảm.
Lãi suất thực là gì?
Là lãi suất bạn nhận trừ đi lạm phát. Gửi với lãi 5% khi lạm phát 4% thì lãi thực chỉ khoảng 1%.
Có nên giữ tiền mặt ở nhà không?
Chỉ nên giữ một ít cho chi tiêu hằng ngày. Tiền mặt để lâu không sinh lãi và mất sức mua theo lạm phát.
Lạm phát cao thì có nên đầu tư ngay không?
Không nên vội. Hãy có quỹ dự phòng trước, chỉ bỏ tiền vào thứ bạn hiểu rõ, và hỏi người có chuyên môn khi cần.
Biết hôm nay còn tiêu được bao nhiêu. Ghi một khoản chỉ mất ba giây.
Tải Fundi miễn phí