50/30/20 kuralı nedir? Maaşını üçe bölmenin yolu

Güncellendi 3 dk okuma

50/30/20 kuralı ile maaşını ihtiyaç, istek ve birikim olarak böl. Türkiye'deki kira ve fatura gerçeğine göre nasıl uyarlanır, örnek hesaplarla anlattık.

Bu sayfada

50/30/20 kuralı kısaca

50/30/20 kuralı, net gelirini üç kovaya ayıran basit bir bütçe yöntemidir. Gelirin %50'si ihtiyaçlara, %30'u isteklere, %20'si birikime ve borç kapatmaya gider. Her harcamayı tek tek planlamak yerine sadece üç sınırı akılda tutarsın.

Kuralın gücü sadeliğinden gelir. Bütçe yapmaya yeni başlayan biri için “bu ay kaç lira harcayabilirim?” sorusuna hızlı bir cevap verir. Kesin bir yasa değil, bir başlangıç noktasıdır; kendi hayatına göre esnetebilirsin.

Hangi harcama hangi kovaya girer?

Sınırı çizmek bazen zor olabilir. Basit bir test: bu harcamayı yapmasan hayatın ya da işin aksar mı? Aksıyorsa ihtiyaç, aksamıyorsa istektir. Market alışverişi ihtiyaç, ama her akşam sipariş edilen yemek istek sayılır.

  • İhtiyaçlar (%50): kira, aidat, faturalar, temel market, ulaşım, sigorta, kredi taksitlerinin asgari kısmı.
  • İstekler (%30): dışarıda yemek, kahve, dijital abonelikler, giyimde ihtiyaç dışı alımlar, hobiler, tatil.
  • Birikim ve borç (%20): acil durum fonu, birikim hesabı, kredi kartı borcunun asgariden fazla ödenen kısmı.

Örnek hesap: ₺40.000 net maaş

Net ₺40.000 kazandığını düşünelim. Kurala göre ihtiyaçlar için ₺20.000, istekler için ₺12.000, birikim ve borç için ₺8.000 ayırırsın.

İhtiyaç kovası şöyle dolabilir: kira ₺13.000, faturalar ₺2.500, market ₺3.000, ulaşım ₺1.500. Toplam ₺20.000. İstekler kovasında dışarıda yemeğe ₺4.000, aboneliklere ₺700, giyime ₺3.000, eğlence ve diğer harcamalara ₺4.300 kalır. Birikim kovasındaki ₺8.000 ise maaş günü ayrı bir hesaba aktarılır.

Kira yüksekse ya da gelir düzensizse ne olur?

Büyük şehirlerde kira tek başına gelirin yarısını yiyebilir. Bu durumda 50/30/20 kuralını katı bir şekilde uygulamaya çalışmak hayal kırıklığı yaratır. Bunun yerine oranları geçici olarak değiştir: 60/25/15 ya da 65/20/15 gibi.

Önemli olan birikim kovasını sıfıra indirmemektir. Gelirin %10'unu ayırabiliyorsan bile alışkanlık devam eder. Gelirin arttığında ya da bir borç bittiğinde, açılan payı önce birikime yönlendir; istekler kovası kendiliğinden genişlemesin.

Ev arkadaşıyla yaşamak, ulaşımda aylık abonman kullanmak ya da faturaları karşılaştırmak ihtiyaç kovasını küçültmenin en etkili yollarıdır. İstekler kovasındaki küçük kesintiler, büyük sabit giderlerdeki bir düzeltme kadar fark yaratmaz.

Serbest çalışanlar, komisyonla çalışanlar ya da mevsimlik işi olanlar için gelir her ay farklıdır. Bu durumda oranları en düşük aylık gelirine göre hesapla. İyi bir ayda gelen fazlayı önce birikime ve acil durum fonuna aktar, sonra istekler kovasını genişlet.

Örneğin gelirin ₺30.000 ile ₺50.000 arasında değişiyorsa, bütçeyi ₺30.000 üzerinden kur. ₺50.000 kazandığın bir ayda aradaki ₺20.000'in büyük kısmı, zayıf geçecek bir ay için tampon olur. Böylece kötü aylarda da 50/30/20 dengesini koruyabilirsin.

50/30/20 kuralını Fundi ile uygulamak

Fundi üç sabit kovayla değil, senin gerçek rakamlarınla çalışır: gelir eksi sabit giderler eksi kenara ayırdığın para, bu ay hâlâ harcayabileceğin tutarı ve günlük güvenli tutarı verir. Kural bu yapıya rahatça oturur.

Kira, faturalar ve taksitleri sabit gider olarak gir. Dışarıda yemek, eğlence ve alışveriş için bütçe kategorileri oluştur ve toplamlarını %30'luk kovana yakın tut. Birikim payı için bir hedef aç; Fundi, tarihine yetişmek için ayda ne kadar ayırman gerektiğini söyler. Diamond'daki bütçe planlayıcısı da bir birikim hedefinden yola çıkarak her kategori için bütçe önerir.

Kuralı uygularken dikkat edilecekler

Brüt değil net maaşı baz al; hesabına yatmayan para bütçeye girmez. Yıllık giderleri aylığa bölmeyi unutma. İlk iki ay oranlar tutmazsa sorun değil: önce gerçek durumu gör, sonra hedefleri yavaş yavaş ayarla.

Bir de şunu hatırla: istekler kovası suçluluk kovası değildir. O %30, keyif aldığın şeyler için ayrılmış meşru bir alandır. Bütçe ancak hayattan zevk almana izin verdiğinde uzun ömürlü olur.

Kendi oranlarını bulmak için üç aylık deneme

50/30/20 kuralını hayatına uyarlamanın en iyi yolu, önce mevcut durumunu ölçmektir. Bir ay boyunca her harcamayı kaydet ve ay sonunda ihtiyaç, istek ve birikim olarak üçe ayır. Pek çok kişi bu ilk tabloda isteklerin sandığından çok daha büyük olduğunu fark eder.

İkinci ay hedef oranları belirle. Mevcut durumun 65/30/5 ise doğrudan 50/30/20'ye geçmeye çalışma; önce 60/28/12 gibi ara bir hedef koy. Üçüncü ay sonuçlara bak ve bir adım daha at. Küçük ve kalıcı değişiklikler, bir ayda her şeyi değiştirmeye çalışmaktan daha iyi sonuç verir.

Bu süreçte hangi harcamaların seni gerçekten mutlu ettiğini de not et. Bir arkadaşla akşam yemeği belki her lirasına değer; ama hiç izlemediğin bir platform aboneliği değmez. İstekler kovasını küçültürken önce değmeyen harcamalardan başla.

Sıkça sorulan sorular

50/30/20 kuralı herkese uyar mı?

Bir başlangıç noktası olarak çoğu kişiye uyar, ama kira yüksekse oranları 60/25/15 gibi değiştirmek gerekebilir. Önemli olan birikim payını sıfırlamamak.

Kredi kartı borcu hangi kovaya girer?

Asgari ödeme ihtiyaçlar kovasına, asgarinin üzerinde yaptığın ödemeler ise birikim ve borç kovasına (%20) girer.

Brüt maaşla mı hesaplamalıyım?

Hayır, net maaşla. Bütçede yalnızca hesabına gerçekten yatan tutar kullanılır.

Gelirim artınca oranları değiştirmeli miyim?

Artışın en az yarısını birikime yönlendirmek iyi bir alışkanlıktır. Böylece yaşam standardın artarken birikim oranın da yükselir.

Bugün daha ne kadar harcayabileceğini bil. Bir harcamayı kaydetmek üç saniye sürer.

Fundi'yi ücretsiz indir