Kế hoạch tài chính cho người mới đi làm: năm đầu tiên

Cập nhật 5 phút đọc

Kế hoạch tài chính cho người mới đi làm năm đầu: hiểu phiếu lương, chia tháng lương đầu, quỹ dự phòng nhỏ, tránh nợ thẻ, để dành khi được tăng lương.

Trong bài này

Vì sao năm đầu đi làm quan trọng với tiền bạc?

Năm đầu tiên đi làm là lúc thói quen tiền bạc của bạn hình thành. Lần đầu có lương đều, lần đầu tự trả tiền nhà, lần đầu được mời làm thẻ tín dụng. Những gì bạn làm với 12 tháng lương này thường đi theo bạn rất lâu, tốt hay xấu đều vậy.

Tin vui là chưa cần gì phức tạp. Bạn chưa cần đầu tư, chưa cần bảng tính dày đặc. Chỉ cần làm đúng thứ tự: hiểu mình nhận bao nhiêu, chia trước khi tiêu, có một quỹ dự phòng nhỏ, và không bắt đầu sự nghiệp bằng một khoản nợ.

Hiểu phiếu lương: gộp, thực nhận và các khoản trừ

Lương trên hợp đồng là lương gộp. Từ con số đó, người lao động đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp, tổng cộng 10,5%, rồi đến thuế thu nhập cá nhân nếu thu nhập đủ cao sau giảm trừ. Số về tài khoản là lương thực nhận, và đó là con số duy nhất để lập kế hoạch.

Ví dụ lương gộp 10.000.000 VND, phần bảo hiểm là 1.050.000 VND. Với mức này, sau giảm trừ gia cảnh thường chưa phải nộp thuế, nên thực nhận khoảng 8.950.000 VND. Các khoản phụ cấp, thưởng có thể làm con số khác đi; hãy đọc kỹ phiếu lương tháng đầu và hỏi phòng nhân sự nếu có dòng chưa hiểu.

Chia tháng lương đầu tiên thế nào?

Giả sử bạn thực nhận 9.000.000 VND, ở ghép với bạn ở thành phố. Một cách chia tham khảo:

  • Tiền phòng ở ghép, điện nước: 2.500.000 VND
  • Ăn uống: 2.700.000 VND
  • Đi lại: 600.000 VND
  • Điện thoại, internet di động: 200.000 VND
  • Cộng thiết yếu: 6.000.000 VND
  • Gửi biếu bố mẹ: 500.000 VND
  • Cá nhân: cà phê, đi chơi, mua sắm: 1.150.000 VND
  • Để dành ngay ngày lương về: 1.350.000 VND (15%)
  • Tổng: 9.000.000 VND

Quỹ dự phòng đầu tiên: bắt đầu từ một tháng chi tiêu

Mục tiêu thường được nhắc là quỹ dự phòng bằng 3 đến 6 tháng chi tiêu thiết yếu. Với ví dụ trên, 3 tháng là 18.000.000 VND, mất khoảng 13 tháng nếu để dành 1.350.000 VND mỗi tháng. Nghe xa, nên hãy chia làm hai chặng: chặng đầu là 6.000.000 VND, tức một tháng chi tiêu, đạt được sau khoảng 4,5 tháng.

Chỉ một tháng chi tiêu dự phòng đã giúp bạn không phải hỏi vay khi điện thoại hỏng, khi phải về quê gấp, hay khi công ty trả lương muộn. Để quỹ này ở một tài khoản riêng, không gắn thẻ, và chỉ dùng cho việc thật sự bất ngờ.

Những cái bẫy hay gặp của người mới đi làm

Phần lớn rắc rối tiền bạc trong năm đầu không đến từ lương thấp, mà từ vài quyết định nhỏ có vẻ vô hại:

  • Mua điện thoại hay laptop trả góp ngay tháng thứ hai, khi thu nhập còn chưa ổn định.
  • Mở thẻ tín dụng rồi chỉ trả mức tối thiểu; phần còn lại bị tính lãi rất cao.
  • Mua trước trả sau cho những món nhỏ, cộng lại thành nhiều khoản trả mỗi tháng.
  • Tiêu theo đồng nghiệp: ăn trưa, trà chiều, đi chơi cuối tuần mà không nhìn tổng.
  • Tăng chi tiêu ngay khi tăng lương, nên lương tăng mà tiền để dành vẫn đứng yên.

Khi được tăng lương: để dành một nửa phần tăng

Sau 6 hay 12 tháng, nhiều người được tăng lương hoặc chuyển việc với mức tốt hơn. Đây là thời điểm dễ tăng tiền để dành nhất, vì bạn chưa quen với mức sống mới. Quy tắc đơn giản: để dành ngay một nửa phần tăng thêm.

Ví dụ thực nhận tăng từ 9.000.000 lên 11.000.000 VND. Bạn để dành thêm 1.000.000 VND, nâng tổng lên 2.350.000 VND mỗi tháng; 1.000.000 VND còn lại dùng để sống thoải mái hơn. Bạn vẫn thấy mình khá lên, còn quỹ dự phòng 3 tháng sẽ đến sớm hơn nhiều. Sau khi có quỹ, hãy đặt mục tiêu tiếp theo: học thêm, chuyến đi đầu tiên bằng tiền mình, hay vốn cho một việc lớn hơn.

Bắt đầu với Fundi từ tháng lương đầu

Fundi là app quản lý chi tiêu theo tháng cho iPhone và iPad. Gói Basic miễn phí mãi mãi, không cần thẻ, đủ cho người mới đi làm: nhập thu nhập, thêm tiền phòng và các chi phí cố định, rồi ghi từng khoản chi trong khoảng ba giây hoặc bằng giọng nói.

  • Màn hình chính cho thấy “Còn tiêu được” trong tháng và mức an toàn mỗi ngày.
  • Một mục tiêu để dành, ví dụ “Quỹ dự phòng 6 triệu”, kèm số tiền cần góp mỗi tháng và đếm ngược.
  • Thử thách và chuỗi ngày không tiêu giúp giữ thói quen trong những tháng đầu.
  • Khi cần thêm, gói Diamond có tài sản và quỹ dự phòng cho biết bạn trụ được bao lâu nếu thu nhập dừng lại.

Câu hỏi thường gặp

Người mới đi làm nên để dành bao nhiêu?

Khoảng 10–20% lương thực nhận, chuyển đi ngay ngày lương về. Nếu khó, bắt đầu từ 5% và tăng dần, quan trọng là đều đặn.

Tháng lương đầu tiên nên làm gì?

Đọc kỹ phiếu lương, lập ngân sách đơn giản, để dành một phần ngay ngày nhận, và nếu có thể thì biếu bố mẹ một chút. Hạn chế mua lớn hay trả góp ngay.

Người mới đi làm có nên mở thẻ tín dụng?

Chỉ nên nếu bạn chắc chắn trả hết dư nợ mỗi tháng. Trả mức tối thiểu khiến phần còn lại bị tính lãi rất cao.

Quỹ dự phòng cho người mới đi làm cần bao nhiêu?

Bắt đầu với một tháng chi tiêu thiết yếu, rồi xây dần lên 3–6 tháng. Với chi tiêu 6 triệu, chặng đầu là 6 triệu.

Biết hôm nay còn tiêu được bao nhiêu. Ghi một khoản chỉ mất ba giây.

Tải Fundi miễn phí